رحمت الله شريفي نجف آبادى

45

حكمت برين ( ترجمه وشرح تطبيقى بداية الحكمه ) ( فارسى )

چند خصوصيت دارد : يكى اين‌كه ، ترتيب علّى و معلولى در آن حاكم نيست و ديگر اين‌كه ، ما به الاختلاف در آن به ما به الاشتراك در آن برنمىگردد ، مثل جمادات ، نباتات و حيوانات كه از آن كثرت عرضى ، به كثرت ظلمانى ، در مقابل ، كثرت طولى كه از آن به كثرت نورى تعبير مىشود و شعر زلف آشفتهء او موجب جمعيت ماست * چون چنين است پس آشفته‌ترش بايد كرد اشاره به كثرت طولى دارد و شعر همچو آن يك نور خورشيد سما * صد بود اندر ميان خانه‌ها ليك‌يك باشد همه انوارشان * چون‌كه برگيرى تو ديوار از ميان دلالت بر نظام عرضى دارد . انسان تا مىتواند بايد از كثرت عرضى و طولى درآيد و به سرسلسلهء هستى ؛ يعنى واحد مطلق ، بلكه ذات احديت نائل آيد و از ذلت ظلمت كثرت در جلوت و از غرق شدن در غربت غرب ، نجات يابد و به عزت عزلت وحدت در خلوت و متصف شدن به اشراق شرق برسد . علامه طباطبائى ، در پاورقى بداية الحكمه دربارهء همين متن مىفرمايد : توضيح مطلب اين‌كه ما وقتى مراتب اين حقيقت و وجود را ، درحالىكه از اضعف مراتب به مراتب بالا شروع مىشود ، ملاحظه كنيم ، مرتبهء دوم كه فوق مرتبهء اول است ، شديدتر و قوىتر از آن است و مرتبهء سوم ، كه فوق مرتبهء دوم است ، از آنچه تحت آن است شديدتر و قوىتر است و هكذا . . . تا اين‌كه به مرتبه اعلى منتهى شود كه فوق همه است و آن حضرت ربّ العالمين است . سپس ، وقتى بعضى از مراتب متوسط را بگيريم و لحاظ كنيم و با مرتبهء بالا مقايسه نماييم ، آنچه ما فوق است ، بر خلاف مادون ، دربرگيرندهء كمال مادون و داراى خصوصيت علاوه و اضافه‌اى است . پس در اين صورت ، آنچه تحت يك مرتبه